Maciej Kazimierz Sarbiewski, Liryki i epody, Academia Europaea Sarieviana, Sarbiewo 2024
SŁOWO OD WYDAWCY
Wydanie utworów ks. jezuity Macieja Kazimierza Sarbiewskiego we współczesnym języku polskim było od początku jednym z głównych celów działalności Stowarzyszenia Academia Europaea Sarbieviana. Ta pozarządowa organizacja została założona w 2006 roku, w Sarbiewie na Mazowszu, w rodzinnej wsi Macieja Kazimierza Sarbiewskiego (1595-1640) – pierwszego polskiego poety rangi europejskiej, uwieńczonego Wawrzynem Poetyckim w Rzymie przez Papieża Urbana VIII (co jest dziś co najmniej równoznaczne z Nagrodą Nobla); profesora Akademii Wileńskiej, kaznodziei króla Władysława IV Wazy.
Ten jeden z największych poetów Europy XVII wieku, sławny już za życia, którego do dziś żaden z poetów polskich nie prześcignął pod względem liczby przekładów i wydań na Zachodzie, nazywany „polskim Horacym”, odchodzi jednak w zapomnienie. Stąd inicjatywa literatów z płn. Mazowsza, aby przypomnieć jego postać, życie i twórczość poprzez organizację Międzynarodowych Dni ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego „Chrześcijański Horacy z Mazowsza” (obecnie jest to Festiwal), który zainicjowałam i prowadzę od 2005 roku do dziś. Już pierwsza edycja tej międzynarodowej imprezy odniosła sukces – objęła swoim zasięgiem kilka miejscowości na Mazowszu (pięć powiatów), w jej przygotowanie włączyły się samorządy wszystkich szczebli, władze parlamentarne, szkoły, parafie, domy kultury, muzea, biblioteki, organizacje społeczne, Jezuici.
Był to cały blok imprez: z sesją naukową, koncertami poetycko-muzycznymi, spotkaniami w szkołach i bibliotekach pisarzy z kilku państw, wystawami, nabożeństwami; ukazały się też trzy książki i ogłoszono kilka konkursów „O Laur Sarbiewskiego” (poetycki, recytatorski, krasomówczy, plastyczny, z wiedzy o M.K. Sarbiewskim, w tym cztery ostatnie skierowano do młodzieży). Ponieważ impreza okazała się niezwykle odkrywcza i potrzebna, do 2025 roku odbyło się już 20 edycji tej społecznej, obywatelskiej, oddolnej inicjatywy.
Aby mieć możliwość szerszego działania powołaliśmy – zainicjowane podczas II Międzynarodowych Dni ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego „Chrześcijański Horacy z Mazowsza” (maj 2006) Stowarzyszenie Academia Europaea Sarbieviana (AES) – obecnie głównego organizatora Festiwali i wydawcy tegoż dzieła. Grupa inicjatywna wyjechała, już 3 lipca 2006 roku, na Uniwersytet w Poznaniu, gdzie pod okiem prof. Aleksandra Wojciecha Mikołajczaka ustalono Statut i ramy działalności AES. Już 28 lipca 2006 roku na plebanii parafialnej w Sarbiewie odbyło się Zebranie Założycielskie, a 3 stycznia 2007 roku Stowarzyszenie Academia Europaea Sarbieviana zostało zarejestrowane w KRS w Warszawie. Obecnie wśród jej ponad 50 członków są zarówno lokalni twórcy, animatorzy kultury, duchowni i samorządowcy, jak też ceniące „sarmackiego Horacego” osoby z kraju i z zagranicy, w tym uczeni, badacze, literaci. W przyjętym Statucie AES – poza propagowaniem w kraju i za granicą twórczości literackiej i naukowej wybitnego poety łacińskiego baroku – zaplanowaliśmy krzewienie chlubnych tradycji kulturowych i historycznych Rzeczypospolitej, wydanie jego utworów we współczesnym języku polskim i angielskim, współpracę z polskimi i międzynarodowymi instytucjami, organizacjami naukowymi, kulturalnymi, polonijnymi, społecznymi, oświatowymi, samorządowymi, biznesowymi i innymi.
Zdawaliśmy sobie sprawę, że do realizacji tych ambitnych celów niezbędna jest pomoc władz centralnych i obiekt – ponadregionalny, odbudowany „Dwór Sarbiewskich” w Sarbiewie, wraz z oficyną i ogrodem – będący międzynarodowym centrum badawczym, edukacyjnym, popularyzatorskim, muzealnym i organizacyjnym. Czyniliśmy więc starania, aby ten Dwór powstał, w którym mogłoby się mieścić Muzeum Baroku (na bazie rodziny Sarbiewskich), biblioteka i siedziba Akademii, zaś w towarzyszącej oficynie – Dom Pracy Twórczej, z możliwością zakwaterowania (wraz z kuchnią sarmacką). To swoiste SARBINUM uzupełniłoby doskonale istniejący w Sarbiewie cenny zespół barokowy: kościół, plebanię i cmentarz. Do tej pory jednak nie udało nam się przekonać do naszej idei władz centralnych, ani pozyskać na ten cel środków finansowych.
Ale sukcesem jest, że lokalne samorządy przekazały Akademii grunt pod ten ośrodek (ok. 0,5 ha nad rzeką w centrum Sarbiewa), współpracujący z AES akademicy wykonali koncepcję architektoniczną przyszłego „Dworu Sarbiewskich”, że na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie odsłoniliśmy tablicę ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego (nie było śladu, że tam spoczywa), że liczni naukowcy prowadzą badania na jego temat i publikują prace naukowe. W ciągu 20 lat udało się nam również pozyskać licznych sprzymierzeńców w odkrywaniu na nowo Macieja Kazimierza Sarbiewskiego, w tym badaczy nie tylko z Polski, ale też z Litwy, Niemiec, Słowacji, Włoch; że zorganizowaliśmy siedem konferencji naukowych (w tym trzy międzynarodowe), że powstało wiele artykułów i kilka książek, że członkowie AES wygłosili liczne odczyty, nie tylko w Polsce. Ponadto artyści podarowali dla AES hymn, logo, obrazy i rzeźby poety z Sarbiewa, a nawet oryginalne wydanie jego utworów Lyricorum libri z 1634 roku. Z kolei informatycy wykonali stronę internetową AES (www.sarbiewski.eu), a w Szkole Podstawowej im. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego utworzyliśmy, wspólnie z gminą, Izbę Sarbiewskiego, która jest naszą siedzibą, ale też służy do celów edukacyjnych i poznawczych. Przy tej szkole posadziłam w 2010 roku, wraz z Biskupem Płockim ks. ks. Piotrem Liberą, Dąb poświęcony pamięci Pani Janiny Fetlińskiej, senator RP, członkini AES, która zginęła tragicznie pod Smoleńskiem.
Sukcesem jest również, że przez 20 lat udało nam się organizować co roku Międzynarodowe Dni/Festiwal ks. ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego „Chrześcijański Horacy z Mazowsza” – społecznie, bez udziału funduszy państwowych, ale przy wsparciu blisko 20 różnych podmiotów. Każda edycja, z bogatym trzydniowym programem, przynosiła nowe badania i odkrycia, publikacje oraz fascynację tym niezwykłym poetą, naukowcem i duchownym. Podczas wyjazdów studyjnych w czasie Festiwali poznawaliśmy ślady „sarmackiego Horacego” nie tylko w rodzinnym jego Sarbiewie, ale też w Pułtusku, Ciechanowie, Płocku, Warszawie (w Zamku Królewskim i u Jezuitów odbyło się 11 edycji jesiennego Dnia M.K. Sarbiewskiego), na Litwie, a na odkrycie czeka jeszcze Rzym – niezwykle ważny w życiu Sarbiewskiego… Cieszy również fakt, że w 430. urodzin „polskiego Horacego” odbędzie się jubileuszowy XX Międzynarodowy Festiwal ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego „Chrześcijański Horacy z Mazowsza” (8-10 maja 2025), pod honorowym patronatem Marszałka Mazowsza oraz Biskupa Diecezji Płockiej. Głównym akcentem tego Festiwalu będą pierwsze prezentacje utworów ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego właśnie z dzieła Liryki i epody w przekładzie prof. Elwiry Buszewicz.
Pragnę podkreślić, że prof. Elwira Buszewicz z Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, która należy do AES i przewodniczy naszej Radzie Naukowej, pracowała nad tym przekładem kilka lat. I dokonała tego społecznie, bez wynagrodzenia, mimo iż podjęła się ogromnie trudnego zadania. W Polsce jest niewiele nowych tłumaczeń barokowej poezji łacińskiej na język polski, tym bardziej praca Elwiry Buszewicz budzi podziw. Zwłaszcza, że dokonała translacji z dużą wiernością z łacińskim oryginałem Sarbiewskiego. Jest to wielki dar od prof. Buszewicz dla poety z Sarbiewa, dla nauki (nie tylko w Polsce), a także dla naszej Akademii oraz wszystkich miłośników i badaczy jego poezji. Na pewno ta wersja Liryk i epod M.K. Sarbiewskiego, jak również wyczerpująca Przedmowa jej autorstwa, przyczynią się do popularyzacji poezji „polskiego Horacego”. Prof. Elwira Buszewicz osiągnęła tym tłumaczeniem jeden z głównych celów Stowarzyszenia Academia Europaea Sarbieviana, stąd w imieniu AES składam jej serdeczne podziękowania! I ochoczo podjęłam się pracy redakcyjnej i pomocy w wydaniu tego dzieła w 2025 roku – na 430. urodziny poety z Sarbiewa.
Wydanie to nie byłoby jednak możliwe, gdyby na prośbę Akademii nie odpowiedziało pozytywnie kilka instytucji i podmiotów. Jako prezes AES, a zarazem wydawca tego dzieła, dziękuję za wsparcie finansowe Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałkowi Województwa Mazowieckiego, Starostwu Powiatowemu w Płońsku, Miejskiej Bibliotece Publicznej w Płońsku im. H. Sienkiewicza, Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie.. Dziękuję drukarzowi Lechowi Maciejewskiemu za podjęcie się przygotowania i druku tego dzieła. Dziękuję Zarządowi AES i wszystkim, którzy pomagali przez ostatnie 20 lat nieść daleko imię „polskiego Horacego”. Mam nadzieję, że obok naszych Festiwali, przekład prof. Elwiry Buszewicz sprawi, że ks. jezuita Maciej Kazimierz Sarbiewski i jego twórczość nie odejdą już w zapomnienie.
Prezes Zarządu
Stowarzyszenia Academia Europaea Sarbieviana
dr Teresa Kaczorowska