aktualności

Jesień Poezji 9 – 11 października 2025

Konferencja prawda i pamięć o Obławie Augustowskiej w 80. rocznicę zbrodni

XXXVI WIOSNA LITERATURY W GOŁOTCZYŹNIE czwartek, 12 czerwca 2025 r.

Imieniny Zygmunta – Muzeum Romantyzmu w Opinogórze Górnej – 2 maj 2025

Program XX Międzynarodowego Festiwalu ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego „Chrześcijański Horacy z Mazowsza” pod patronatem Marszałka Woj. Mazowieckiego oraz Biskupa Płockiego (8-10 maja 2025 r.)

Związek Literatów na Mazowszu oraz Miejska Biblioteka Publiczna w Ciechanowie zapraszają na jubileuszową XXV ciechanowską edycję Światowego Dnia Poezji ustanowionego przez UNESCO

Piątek, 21 marca 2025 r., godz. 17.00

Miejska Biblioteka Publiczna w Ciechanowie (Krzywa Hala, Plac Piłsudskiego 1)

W programie:

• Prezentacja poezji autorów wydanych ostatnio książek poetyckich członków Związku Literatów na Mazowszu oraz zaproszonych gości
• Rozstrzygnięcie XXII Konkursu na Książkę Roku 2024 Związku Literatów na Mazowszu i wręczenie statuetki „Złote Pióro” (werdykt przedstawi 5-osobowe jury pod przewodnictwem ks. dr. Eligiusza Dymowskiego OFM z Krakowa)
• Prezentacja przez laureata nagrodzonej książki XXII Konkursu „Złote Pióro”
• Ogłoszenie wyniku Konkursu na Wiersz Roku przez Związek Pisarzy Katolickich
• Oprawa muzyczna z koncertem autorskim: Piotr Ray i Krzysztof Czaplejewicz
• Stoisko książek i wydawnictw Związku Literatów na Mazowszu /z możliwością nabycia/
• Poczęstunek

Organizatorzy:

• Związek Literatów na Mazowszu
• Miejska Biblioteka Publiczna w Ciechanowie

Mecenat:

• Starostwo Powiatowe w Ciechanowie
• Prezydent Miasta Ciechanów

***

Ponadto: Wszyscy członkowie Związku Literatów na Mazowszu proszeni są wcześniej tego dnia, 21 marca 2025 r., na doroczne Walne Zgromadzenie, które odbędzie się o godz. 14.30 (drugi termin o godz. 15.00) w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Ciechanowie (Krzywa Hala, Plac Piłsudskiego 1).

Teresa Kaczorowska, Obława Augustowska w oczach świadka – Miejska Biblioteka Publiczna w Ciechanowie, 26 lutego 2025 r., godz. 17.00

Obława Augustowska w oczach świadka (Warszawa 2024) – to książka o Obławie Augustowskiej, pokazana poprzez życie i działalność księdza prałata Stanisława Wysockiego (ur. 1 marca 1938 r. – zm. 7 listopada 2024 r.), niezłomnego kapłana z Suwałk, świadka historii i społecznego bojownika o prawdę o największej powojennej zbrodni komunistycznej.

Mocno doświadczonego już w dzieciństwie, kiedy 28 lipca 1945 r. Rosjanie przy pomocy polskich komunistów, zabrali na Jego oczach ojca i dwie siostry, którzy przepadli bez wieści, jak tysiące innych „zabranych” tamtego lipca. 

Książka ta opowiada również o Jego młodości z piętnem „rodziny bandyckiej”, o pracy duszpasterskiej, w tym jako charyzmatycznego duszpasterza Kościoła Młodych w Łomży,  pierwszego kapelana łomżyńskiej „Solidarności”, a także Akowców, Sybiraków, proboszcza kilku parafii północno-wschodniej Polski. Chociaż był nękany przez bezpiekę, to zawsze niósł umiłowanie polskości, Polski i wartości „Bóg, Honor, Ojczyzna”. Do sędziwego wieku walczył nie tylko o prawdę o Obławie Augustowskiej, ale także o swoją godność, bo ataków oraz prób skompromitowania Go i deprecjacji cały czas nie brakowało.

Teresa Kaczorowska – dr nauk humanistycznych, badaczka historii najnowszej, reporterka, poetka, animatorka kultury. Jest autorką 8 zbiorów poezji i 20 książek prozą, w tym ostatnich czterech przybliżających Obławę Augustowską: Obława Augustowska (Warszawa 2015) wydanej też w j. angielskim w przekładzie Haliny Koralewski pt. „The Augustów Roundup of July 1945” (USA 2023), Dziewczyny Obławy Augustowskiej (Warszawa 2017), Było ich 27 (Warszawa 2020) oraz Obława Augustowska w oczach świadka (Warszawa 2024), a także wielu artykułów prasowych i prac naukowych. Uczestniczka licznych spotkań autorskich i konferencji, w kraju i na świecie.

Prezes Związku Literatów na Mazowszu z siedzibą w Ciechanowie i Academia Europaea Sarbieviana w Sarbiewie. Uhonorowana m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski „Polonia Restituta” (2010), Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2021), Brązowym i Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze „Gloria Artis” (2014, 2023). Stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku (2003/2004) i dwukrotnie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2005, 2023).

***

Zespół „My z Łomży” narodził się z inicjatywy i miłości do śpiewania żołnierzy i pracowników 18. Łomżyńskiego Pułku Logistycznego, przy współpracy z Klubem Wojskowym 18PLog. Od momentu powstania (sierpień 2022) Zespół cieszy się wsparciem dowódcy Pułku, płk Pawła GAŁĄZKI oraz dużą sympatią odbiorców. W swoim repertuarze posiada pieśni patriotyczne, religijne, jak też utwory muzyki rozrywkowej. 

Zespół „My z Łomży” koncertuje podczas licznych uroczystości, uczestniczy w spektaklach słowno-muzycznych, konkursach, festiwalach. Zdobył już wiele nagród ogólnopolskich i regionalnych, m.in. zajął III miejsce podczas XVI Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Lublińcu (2023), III miejsce podczas Ogólnopolskiego Konkursu Piosenki Turystycznej „O złotą nutkę Ustrzyckich Gór” w Ustrzykach Dolnych (2023), a podczas IV Ogólnopolskiego Konkursu Piosenki Wojskowej i Patriotycznej „O Srebrne Skrzydło” w Świdwinie otrzymał główną nagrodę Grand Prix (27.10.2023). W lipcu 2024 r. Zespół występował  podczas Dni kultury Polskiej w Kiejdanach na Litwie, gdzie gościła też grupa pisarzy ze Związku Literatów na Mazowszu.

Za działalność artystyczną Zespół „My z Łomży” otrzymał Nagrodę Prezydenta Miasta Łomży (20 marca 2024).

Obecny skład zespołu tworzą:

Izabela Ostaszewska – urodzona i wychowana w Łomży. W latach 2003–2021 była instruktorem ds. folkloru i plastyki w Regionalnym Ośrodku Kultury w Łomży, realizując liczne projekty i przedsięwzięcia muzyczne, plastyczne, recytatorskie i teatralne o zasięgu lokalnym, regionalnym i ogólnopolskim (m.in. Ogólnopolskie Dni Kultury Kurpiowskiej). Od 2021 r. jest instruktorem w Klubie Wojskowym 18. Łomżyńskiego Pułku Logistycznego. Za działalność na rzecz krzewienia kultury zastała uhonorowana m .in. dyplomami uznania Ministra Obrony Narodowej oraz Starosty Łomżyńskiego.

Katarzyna Śledziewska – łomżynianka, śpiewa od najmłodszych lat. Ukończyła PSM I st. w klasie skrzypiec w Łomży. Przez 10 lat była członkiem orkiestry „GaudeAmus”, który działał przy parafii św. Krzyża w Łomży, z którą nagrała 2 płyty: „On mówi do ciebie” (2013) oraz „Wiarą ruszę góry” (2014). Od 2020 r. jest pracownikiem cywilnym w łomżyńskiej jednostce wojskowej.

Martyna Jankowska – rodowita łomżynianka, śpiewa i występuje od dziecka. Była w parafialnych scholach łomżyńskiej parafii, swoim wokalem uświetniając wiele wydarzeń, przyjęć okolicznościowych, festynów i imprez charytatywnych. Obecnie jest pracownikiem cywilnym 18. Pułku Logistycznego w Łomży – dokładnie klubu wojskowego, którego zadaniem i misją jest krzewienie kultury i fuzja środowiska wojskowego z cywilnym.

Tomasz Wiśniewski – wokalista, absolwent Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej na wydziale jazzu, specjalność wokalistyka. Absolwent Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach na wydziale jazzu, specjalność wokalistyka. Aktualnie żołnierz 18. Łomżyńskiego Pułku Logistycznego.

Bartosz Rafałowski – rodowity łomżynianin. Laureat konkursów wokalnych i recytatorskich w Łomży, m.in. podczas Przeglądu Zespołów Rockowych „Łomot” w Łomży, jako członek zespołu „Hard Reset” (II nagroda, 2024). W latach 2016– 2020 należał do Grupy Teatralnej „Teatr Aktywny” w MDK w Łomży. Miłośnik przyrody, kultury i historii regionu łomżyńskiego. Od najmłodszych lat (od 7 roku życia) należy do Grupy Rekonstrukcji Historycznej „Narew”, kultywującej wartości i historię związaną z losami żołnierza polskiego, a dokładniej żołnierza ziemi łomżyńskiej na przełomie wieków.

Organizator cyklicznej rekonstrukcji walk pod Nowogrodem. Członek Stowarzyszenia „Grupa Wschód”, której celem jest dbanie o miejsca pamięci, relikty i historię żołnierza polskiego związanego z 18. Dywizją Piechoty. Należy też do Grupy Poszukiwawczo – Ratowniczej Scubamaniak, która prowadzi akcje archeologiczne na terenie regionu łomżyńskiego.

Amor Patria Nostra Lex X

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. wydało na koniec 2024 r. swój X „Amor Patriae Mostra Lex”, czyli X Zeszyt Muzeum Romantyzmu. Tym razem pokaźny, bo rocznik ten liczy 144 strony i zawiera 25 esejów z 25 Spotkań z Literaturą w Opinogórze autorstwa dr. Teresy Kaczorowskiej, która te spotkania prowadzi od 2008 r.

W latach 2008-2023 odbyło się 25 takich spotkań – z czołówką literatury polskiej (m.in. z Krasińskim, Zagajewskim, Bryllem, Hartwig, Nowakowskim, Liberą, Brakonieckim, Holewińskim…).

Organizowane są one przez Muzeum Romantyzmu, a ostatnie dwa także przy pomocy Związku Literatów na Mazowszu. Uroczysta promocja tomu odbędzie się 2 maja 2025 r. w Muzeum Romantyzmu, podczas tradycyjnych corocznych obchodów Imienin Zygmunta, z udziałem niektórych pisarzy, którzy byli gośćmi tych Spotkań.

Spotkanie w Domu Broniewskiego w Płocku

Nigdy nie byłam w rodzinnym domu Władysława Broniewskiego w Płocku, gdzie poeta urodził się i wychował. Ale 20 stycznia 2025 r., w tym historycznym miejscu, przy słynnym pomniku przyrody – kilkusetletnim, majestatycznym Dębie Broniewskiego – będę miała spotkanie autorskie!

Dziękuję za zaproszenie i zapraszam wszystkich serdecznie! Będzie piękna muzyka, poezja, ciekawe rozmowy… Wstęp wolny!

Odczyt na międzynarodowej konferencji polonijnej na UKSW w Warszawie, 16 października 2024 r. **Antoni Chróścielewski (1924-2021) – sybirak, żołnierz 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa, jeden z najwybitniejszych działaczy niepodległościowych Polonii amerykańskiej**

Antoni Chróścielewski (1924-2021) – sybirak, żołnierz 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa, jeden z najwybitniejszych działaczy niepodległościowych Polonii amerykańskiej.

Antoni Chróścielewski urodził się 4 września 1924 r. w Augustowie. Do wybuchu II wojny światowej uczęszczał do augustowskich szkół. Po agresji niemiecko-sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 r., Augustów  znalazł się najpierw pod okupacją sowiecką (1939-41), później niemiecką.

Jego ojciec, również Antoni, przedwojenny policjant, musiał się ukrywać przed NKWD. Konsekwencją było deportowanie, 13 kwietnia 1940 r., do Kazachstanu jego rodziny: żony Józefy Chróścielewskiej z d. Oleksińskiej wraz z trojgiem dzieci. Ukrywający się ojciec uniknął wywózki, ale jego rodzinę zesłano do jednego z „posiołków” na stepie, skąd do najbliższej stacji kolejowej było ok. 200 km.

W grudniu 1941 r. siedemnastoletni Antoni wyruszył stamtąd do formującej się Armii Polskiej. Próbował dwukrotnie. Pierwszy raz nie został przyjęty, gdyż po dotarciu do ośrodka formowania w Tockoje dowiedział się, że Armia Polska została już przemieszczona do Uzbekistanu.

W lutym 1942 r. ponowił próbę dostania się do polskiego wojska. Po dwutygodniowej podróży, której trudy wystarczyłyby na osobny wykład, dotarł do miejscowości Ługowaja.

Został przyjęty w szeregi Armii Polskiej, z którą dwa miesiące później ewakuował się do Persji, a następnie do Iraku i Palestyny. Tam w maju 1942 r. otrzymał  przydział do formującego się 3. Karpackiego Pułku Artylerii Przeciwlotniczej Lekkiej wchodzącej w skład 3. Dywizji Strzelców Karpackich. I przeszedł cały szlak bojowy: od Persji, Iraku, Palestyny, Kanału Sueskiego, Syrii, Libanu aż do Włoch, gdzie wziął udział w walkach o Anconę, Loretto, Rimini, także o Monte Casino. Podczas służby pobierał też lekcje w powstałym przy Armii gimnazjum.

Na Środkowym Wschodzie 1942 r.
Po kapitulacji Niemiec uczestniczył  – w szeregach 2. Korpusu Polskiego – w okupacji Włoch. 

Z Londynu do Nowego Jorku

Kiedy Polska po kapitulacji Niemiec znalazła się w strefie wpływów sowieckich, Antoni Chróścielewski postanowił nie wracać do ojczyzny.

We wrześniu 1946 r. wyjechał ze swoim pułkiem do Anglii, gdzie po demobilizacii, 25 października 1946 r., w randzie kaprala podchorążego wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Korzystając z możliwości dalszego kształcenia, zdał maturę i skończył studia elektryczno-inżynierskie.

W październiku 1948 r. przeszedł do cywila i podjął pracę zawodową. Powodziło mu się w Londynie całkiem dobrze, jednak w lutym 1952 r. zdecydował się wyjechać do Stanów Zjednoczonych.

– Osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie szybko znalazł dobrą pracę na kierowniczym stanowisku w firmie specjalizującej się w aparaturze i gazach do celów  leczniczych, dla szpitali i rezydencji bogatych ludzi. Dzięki temu poznał wiele sławnych osób – podaje historyk z Nowego Jorku dr Teofil Lachowicz, sekretarz 2 Okręgu SWAP (Pan Antoni, „Marsz, marsz Polonia”, pismo SWAP, nr 217, 10 kwietnia 2021, Nowy Jork, USA).

Italia, luty 1944

I od razu Antoni Chróścielewski włączył się w działalność społeczną w organizacjach polonijnych. Jako 28-letni emigrant zaczął najpierw działać w nowojorskim Związku Młodzieży Polskiej, gdzie znalazł odpowiadające jemu środowisko młodych Polaków, wiernych polskiej kulturze i niepodległościowym tradycjom.

W latach 1955-1958 był prezesem Związku Młodzieży Polskiej w NJ, organizował kilkutysięczne manifestacje przed nowojorską siedzibą ONZ, przed misjami ZSRS i PRL w proteście przeciwko masakrze robotników polskich w Poznaniu (w czerwcu 1956 r.), robotników na Wybrzeżu (w grudniu 1970) i wielu innych akcjach. Szybko dał się też w Nowym Jorku poznać jako mądry, wymagający i odpowiedzialny menager (warto dodać, że w 1975 r. założył też własną firmę specjalizującą się w zakładaniu nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych w dużych obiektach).

W szeregach ZMP Młody Antoni poznał Walerię Kościółek (zwaną Lunią), którą poślubił w  1956 r. Ojciec Walerii też był żołnierzem 2. Korpusu Polskiego, a ona jako małe dziecko również przeszła przez nieludzką ziemię. Z zesłania pod Archangielskiem wydostała się wraz z matką i siostrą do armii gen. Andersa i trafiły do obozu dla polskich uchodźców w Afryce.

Po wojnie wyjechały do Anglii, gdzie spotkały się z ojcem i razem wyemigrowali do USA. Antoni z Walerią Chróścielewscy doczekali się dwojga dzieci – syna Marka i córki Julii Bożeny Nakonieczny.

Warto wspomnieć o losach jego rodziny z Augustowa. Matka, jego brat i siostra wrócili z zesłania w 1946 r. Nie zamieszkali jednak w rodzinnym  Augustowie, lecz na tzw. Ziemiach Odzyskanych, a dokładnie w Połczynie-Zdroju, gdzie pod przybranym nazwiskiem, z powodu swojej działalności w powojennym antykomunistycznym podziemiu, ukrywał się jego ojciec.

Pan Antoni spotkał się z rodzicami i rodzeństwem w Połczynie-Zdroju w 1965 r., podczas swojej jedynej podróży do PRL. Później już podróżował do Polski częściej…

W zespole tanecznym w Londynie 1948 r.

Z zona Waleria w Warszawie, 2011 r.

W Polskim Domu Narodowym na Greenpoincie

W 1975 r. Antoni Chróścielewski został sekretarzem finansowym korporacji „Dom, INC”, czyli Polskiego Domu Narodowego na Greenpoincie. Dom był wówczas w dramatycznej sytuacji. Za niepłacenie podatków  budynek został zamknięty przez nowojorskie władze, długi sięgały ponad 50 tys. dolarów, groziło mu bankructwo. Aby pozyskać klucze do obiektu żądano 3 tys. dolarów, ale żadna z organizacji „Dom, INC” nie chciała wyłożyć takiej sumy.

W tej sytuacji Pan Antoni uiścił tę kwotę z własnej kieszeni. Po czterech latach wyprowadził Polski Dom Narodowy z długów, rozwinął działalność i doprowadził placówkę do rozkwitu. Środowisko Domu na Greenpoincie pozostało wierne niepodległościowym tradycjom, nie utrzymywano kontaktów z placówkami dyplomatycznymi PRL, stąd Polski Dom Narodowy uchodził do 1989 r. za „siedlisko reakcji”.

W 1983 r. Antoni Chróścielewski został wybrany prezesem korporacji „DOM, INC.” I funkcję tę sprawował do końca życia, czyli do 2021 r. Ta prawie 40-letnia prezesura okazała się zbawienna dla Polskiego Domu Narodowego – pozostawił go w świetnej kondycji finansowej, inwestycyjnej (na remonty i wyposażenie wydano do 2004 r. blisko 1 milion dolarów!), tętniącej życiem.

Za jego czasów odbywały się w Polskim Domu Narodowym liczne wystawy malarstwa, fotografii, projekcje polskich filmów, turnieje pingpongowe, działały kluby (szachowy, brydżowy, tańca towarzyskiego); kursy nauki języka angielskiego i zawodowe; były zajęcia dla dzieci: zbiórki harcerskie, lekcje nauki na instrumentach muzycznych, śpiewu i tańca; działał zespół taneczny „Polish American Folk Dance”; chór mieszany „Angelus”.

Polski Dom na Greenpoincie stał się nowoczesną placówką, która do czasu pandemii Covid-19 przyciągała tłumy, nie tylko Polonii, ale też młodzieży amerykańskiej. Prezes w tej niełatwej pracy miał duże wsparcie w synu.

–  Ojciec zawsze patrzył w przyszłość, nie zapominając o przeszłości. Był wizjonerem. Podziwiałem go, że wiedział jaką przyjąć strategię w działaniu, którego się podjął – wypowiada się dziś syn Marek Chróścielewski, którego poznałam w Suwałkach podczas odsłonięcia pomnika Obławy Augustowskiej.

Dzięki staraniom weterana, 5 grudnia 1998 r., z okazji 80.rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości oraz 20-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, odbył się w Hunter College na Manhattanie w Nowym Jorku galowy koncert symfoniczny, z udziałem muzyków z Polski i Polonii. Koncert, dziś już legendarny, prowadził Bogusław Kaczyński, a przybyło na niego ponad 2 tys. osób! Podobnym sukcesem okazał się zorganizowany przez Chróścielewskiego koncert „Gaude Mater Polonia”, 22 maja 1999 r., w kościele św. Bartolomeusza na Manhattanie, z okazji wprowadzenia Polski do NATO (o co pan Antoni zabiegał przez wiele lat).

W 2005 r. Antoni Chróścielewski poprowadził Paradę Pułaskiego w Nowym Jorku, jako jej Wielki Marszałek. A  23 września 2009 r. w Domu Polskim zorganizował spotkanie pary prezydenckiej Lecha i Marii Kaczyńskich z nowojorską Polonią.

3 Maja na Greenpoincie – Nowy Jork

Z Anną Marią Anders, Cassino 2014 r.

W Domu Polskiego Weterana na Manhattanie

Z równie dobrym sukcesem, Antoni Chróścielewski prowadził Dom Polskiego Weterana na Manhattanie, należący do Okręgu 2. Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Jako były polski żołnierz wstąpił w szeregi SWAP w 1992 r., a dziewięć lat później, w 2001 r. został komendantem. Przez 20 lat jego rządów Dom Weterana na Manhattanie stał się ważnym miejscem na polonijnej mapie Nowego Jorku, a także…źródłem sporych dochodów.

Dzięki temu Okręg 2. SWAP mógł wspierać finansowo weteranów, realizować wiele cennych inicjatyw i pielęgnować polskie tradycje patriotyczno-niepodległościowe, jak finansowanie pomników autorstwa Andrzeja Pityńskiego („Patriota” w Stalowej Woli, „Generał Władysław Anders” w Cassino i w Rzymie, kilka monumentów w Doylestown), sponsorowanie budowy Centrum Informacyjnego przy Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino (2014) i wielu innych.

Dzięki komendantowi Chróścielewskiemu w Domu Weterana utworzono też Muzeum poświęcone Czynowi Zbrojnemu Wychodźstwa Polonii Amerykańskiej. Przez 20 lat jego komendantury na pomoc mogli zawsze liczyć byli żołnierze polscy, zmagający się na co dzień z inwalidztwem, chorobami i trudną sytuacją materialną. SWAP w 2017 r. zostało za to uhonorowane Nagrodą „Kustosz Pamięci Narodowej”.

Okręg 2. SWAP podczas jego zarządzania wspierał też wiele polonijnych organizacji, szczególnie harcerstwo i szkoły polonijne, a także media. Pięknym zwieńczeniem pracy Antoniego Chróścielewskiego jako komendanta Okręgu 2. SWAP, była wizyta polskiej Pary Prezydenckiej, 16 maja 2018 r., w Domu Weterana na Manhattanie. Podobnie jak inni politycy z Polski, prezydent Andrzej Duda podkreślał wówczas rolę Pana Antoniego w pracach na rzecz wejścia Polski w struktury NATO.

Prezydent RP Andrzej Duda (L) wręcza flagę narodową Komendantowi Zarządu Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce – Antoniemu Chrościelewskiemu (P), podczas spotkania z Polonią w Parku McGolrick w Nowym Jorku, 27 bm.

Prezydent Andrzej Duda jest z wizytą w USA, podczas której weźmie udział w Debacie Generalnej 70. Sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. (mr) PAP/Jacek Turczyk – 27.IX.2015

– Ojciec zawsze czuł co było dobre dla rozwoju SWAP. To on w dużej mierze opracował statut Fundacji SWAP, co usankcjonowało działalność Stowarzyszenia na 50 lat do przodu. Był do końca aktywny i mimo ciężkiej choroby w ostatnich latach, pozostał młody duchem – twierdzi jego syn Marek Chróścielewski, najpierw wicekomendant, a dziś komendant Okręgu 2. SWAP w Nowym Jorku.

W hołdzie ofiarom Obławy Augustowskiej

Nowojorski Okręg 2. Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce sfinansował budowę trzech pomników w hołdzie Ofiarom Obławy Augustowskiej: w Suwałkach (2018), Augustowie  (2019) i w Sokółce (2020). Na otwarciu pierwszego pomnika, 17 czerwca 2018 r. w Suwałkach, był Antoni Chróścielewski – wtedy go poznałam. Już pochylonego wiekiem, ale pogodnego człowieka, który z synem Markiem i kilkoma działaczami polonijnymi z Nowego Jorku przybyli do Suwałk na tę uroczystość oddania hołdu ofiarom Obławy Augustowskiej, którzy zostali zamordowani w największej powojennej zbrodni komunistycznej, w lipcu 1945 r.

Pamiętam dumę komendanta Antoniego Chróścielewskiego podczas suwalskiej uroczystości, że amerykańska Polonia mogła pomóc upamiętnić fragment tej mało znanej polskiej historii, i to na jego rodzinnej ziemi. – To nasza misja i obowiązek – powtarzał.

Przykłady aktywności komendanta Antoniego Chróścielewskiego, w USA i w Polsce można mnożyć. Jest to Polak, który przez całe życie służył swemu narodowi.

Za swoje tak liczne dokonania na rzecz Polonii i Polski, Antoni Chróścielewski został uhonorowany wieloma odznaczeniami i nagrodami. Z odznaczeń wojskowych, polskich i brytyjskich, najbardziej sobie cenił Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino, a z innych „Złoty Krzyż Zasługi SWAP”. 

Był też dumny, że 11 listopada 1964 r. otrzymał nominację na podporucznika rezerwy z podpisem Naczelnego Wodza, gen. broni Władysława Andersa.

W 2019 r. został awansowany na stopień kapitana Wojska Polskiego. W październiku 2020 r. otrzymał z rąk konsula generalnego RP w Nowym Jorku Adriana Kubickiego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, nadany przez Prezydenta Andrzeja Dudę.

Pół roku później, 1 kwietnia 2021 r., ten jeden z najwybitniejszych Polaków i działaczy polonijnych po II wojnie światowej Antoni Chrościelewski zmarł w Nowym Jorku w wieku 97 lat.

Pomnik Obławy Augustowskiej w Suwałkach

Podczas odsłonięcia pomnika Obławy Augustowskiej w Suwałakach, 2018 r. Antoni Chrościelewski drugi z prawej, obok jego syna Marek (pierwszy z prawej)

Ostatnie pożegnanie

Uroczystości pogrzebowe zmarłego  jednego z najbardziej zasłużonych Polaków zamieszkałych w USA po II wojnie, trwały dwa dni: 16-17 kwietnia 2021 r. Słowom hołdu, wyrazom szacunku i wzruszeniom nie było końca, gdyż odejście Antoniego Chróścielewskiego wyżłobiło wyrwę w wielu sercach, a jego życiorys, zarówno przedwojenny, wojenny, jak i życie powojenne pozostawiły ślad w  historii Polski i Polonii.

Najpierw rodzina, organizacje polonijne z USA i Polski, bliscy żegnali go w domu pogrzebowym Arthur’s Funeral Home na nowojorskim Greenpoincie (16 kwietnia 2021). Drugi dzień ceremonii pogrzebowej rozpoczął się dzwonami i poranną mszą żałobną w kościele pw. św. St. Kostki na Brooklynie, gdzie poza rodziną zmarłego, przedstawicielami RP, oficjelami, weteranami i reprezentantami wielu organizacji, przybyła tłumnie Polonia.

   – Są życiorysy, które trudno zastąpić – powiedział konsul generalny RP w Nowym Jorku Adrian Kubicki. Odczytano wiele  listów (m.in. od Prezydenta Andrzeja Dudy), pożegnalne słowa przesłali liczni dyplomaci i działacze.

Kondukt Żałobny samochodów z Nowego Jorku do duchowej stolicy Polonii w  Doylestown (Pensylwania) był  bardzo długi. Kpt. Antoni Chróścielewski spoczął tam na największym poza granicami Polski polskim cmentarzu – przy Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, obok swojej żony Walerii (zmarłej w 2018 r.). I nieopodal monumentów, do których powstania się wielce przyczynił: swego dowódcy gen. W. Andersa, Zbrodni Katyńskiej, Żołnierzy Niezłomnych, Monumentu Smoleńskiego.

Wśród licznych pożegnań wyróżniało się historyka dr. Teofila Lachowicza: – Pan Antoni był wymagającym szefem, potrafił być twardym i stanowczym, jak przystało na doświadczonego w bojach żołnierza. Ale i otwartym na ciekawe inicjatywy, dzięki czemu ostatnio powstał np. mural Powstania Warszawskiego na ścianie Domu Narodowego na Greenpoincie. Jego odejście na wieczną wartę jest wielką stratą  dla nowojorskiej Polonii i Polski.

Chciałabym na koniec dodać, że misja tego Sybiraka, żołnierza 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa, z którym przeszedł cały szlak bojowy: od Persji, Iraku, Palestyny, Kanału Sueskiego, Syrii, Libanu aż do Włoch, gdzie wziął udział w walkach o Anconę, Loretto, Rimini, o Monte Casino, który zasłużył się niezwykłą aktywnością za oceanem, także tym, aby Polska znalazła się w strukturach NATO – wciąż trwa.

Nowojorski Okręg 2. Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, którym kierują jego wychowankowie, na czele z jego synem Markiem Chróścielewskim, latem 2024 r. sfinansował druk mojej najnowszej książki pt. Obława Augustowska w oczach świadka” (Warszawa 2024).

Jest to to książka przybliżająca Obławę Augustowską poprzez los ks. Stanisława Wysockiego – który stracił w tej niewyjaśnionej do dziś zbrodni ojca i dwie siostry, jest prezesem Związku Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku, inicjatorem budowy ww pomników i walczy o wyjaśnienie tej zbrodni.

Ks. prałat Wysocki i Antoni Chróścielewski znali się od lat. Pan Antoni pomógł księdzu sfinansować w 2007 r. budowę Pomnika Sybiraków Deportowanych z Ziemi Augustowskiej, przy kościele św. Jana Chrzciciela w Augustowie, kiedy prałat Stanisław Wysocki był tam proboszczem.

To zdjęcie też znajdą Państwo w mojej książce. W książce znajdą tez Państwo trzy pomniki w hołdzie ofiarom Obławy Augustowskiej, jest więc ona też świadectwem wkładu weteranów amerykańskich w zachowanie historii i pamięci o polskich bohaterach i męczennikach.

Pomnik Sybiraków poświęcony 18 czerwca 2007 r.

Ostatnie FOT – Pomnik „Rzeź Wołyńska” w Domostawie – pomnik znajdujący się w miejscowości Domostawa w województwie podkarpackim, wzniesiony w roku 2024 w pobliżu miejsca obsługi podróżnych „Bukowa – kierunek Rzeszów” przy drodze ekspresowej S19. Poświęcenie i odsłonięcie pomnika nastąpiło 14 lipca 2024 r., w 81. rocznicę kulminacji masowych zbrodni na Polakach na Wołyniu.